Nhóm nghiên cứu của GS. Lavie, University College London (Anh Quốc) đã cho chúng ta hiểu rằng:
Thế giới là nơi đầy xao nhãng – và trẻ em “chưa sẵn sàng” để lọc bớt chúng. Âm thanh, hình ảnh, màu sắc, mùi… tất cả “kêu gọi” sự chú ý của trẻ. Khi đang đọc sách, nếu có TV đang phát chương trình, não bộ của trẻ sẽ bị “kéo” sang những kích thích đó nhiều hơn so với người lớn.
Chúng ta lớn lên và học được cách phớt lờ xao nhãng – còn trẻ em thì chưa. Người lớn có bộ lọc chú ý mạnh mẽ hơn. Nhưng khi còn nhỏ, bộ lọc này chưa phát triển hoàn chỉnh. Đặc biệt, trẻ dưới 7 tuổi có xu hướng tập trung vào những gì “nổi bật nhất” về mặt cảm giác (ví dụ: vừa có hình vừa có tiếng), thay vì điều đang cần làm.
Ba yếu tố chính ảnh hưởng đến việc trẻ bị xao nhãng:
Độ khó của việc trẻ đang làm:
Nếu việc quá dễ (như tô màu đơn giản), trẻ sẽ dễ bị mất tập trung vì còn “thừa” nhiều nguồn chú ý để dàn trải sang các thứ khác.
Ngược lại, khi việc đủ khó (như đọc đoạn văn phức tạp), trẻ buộc phải tập trung cao – và bớt bị phân tâm hơn.
Loại xao nhãng:
- Xao nhãng cùng giác quan (như đang đọc sách thì thấy chữ khác bên cạnh) có thể bị phớt lờ nếu việc đang làm đủ khó.
- Xao nhãng khác giác quan (như đang nhìn mà bị nghe nhạc) lại khó loại bỏ hơn.
- Xao nhãng đa giác quan (vừa nhìn thấy hình, vừa nghe tiếng) là “đối thủ nặng ký” nhất, ngay cả với người lớn.
Độ tuổi của người thực hiện:
Trẻ nhỏ dễ xao nhãng hơn. Nhưng thú vị là:
Khi nhiệm vụ rất khó, trẻ 6 tuổi có thể tập trung tốt hơn người lớn trong một số tình huống có nhiều xao nhãng.
Vì sao? Vì não của trẻ nhỏ chỉ tập trung được vào một kênh cảm giác duy nhất, nên nếu đang rất chú ý vào việc nhìn, các âm thanh hay hình ảnh bên ngoài khó chen vào. Người lớn thì khác – họ phân bổ sự chú ý linh hoạt hơn, nhưng điều đó cũng làm họ dễ bị “chia trí”.
Vậy, điều quan trọng nhất là gì?
Trẻ không “cố tình” mất tập trung. Não bộ của trẻ đang học cách chọn lọc thông tin.
Khi trẻ dễ bị sao nhãng, hãy đánh giá môi trường và độ khó của nhiệm vụ, thay vì chỉ trách trẻ.
Việc tăng khả năng tập trung là quá trình phát triển tự nhiên của não bộ, không phải lỗi hay yếu kém.
Làm sao để giúp trẻ?
- Giảm bớt xao nhãng đa giác quan: tắt TV, tránh môi trường quá nhiều màu sắc/chuyển động/âm thanh.
- Chia nhiệm vụ thành các phần nhỏ phù hợp với lứa tuổi.
- Cho trẻ nghỉ ngơi giữa các hoạt động đòi hỏi tập trung cao.
- Kiên nhẫn – não bộ đang trưởng thành.
Nếu bạn thấy con mình “ngồi học mà không yên”, “dễ bị mất tập trung”, hãy nhớ:
Đó là sinh lý não bộ đang phát triển – không phải do con hư hay thiếu cố gắng.
Người lớn không nên mang não bộ đã trưởng thành của mình để phán xét sự chưa hoàn thiện của trẻ.
