KHOA HỌC NÃO BỘ GIÚP TA HIỂU GÌ VỀ CON?

Bạn có biết không?

• 98% trẻ em ở lứa tuổi mầm non đạt mức độ “Thiên tài” về tư duy sáng tạo.
• Nhưng đến khi ra khỏi tiểu học, con số này chỉ còn vỏn vẹn 30%.

Đây là kết quả nghiên cứu trên 1.600 trẻ em của Tiến sĩ George Land – người đã dùng bài kiểm tra năng lực của NASA để đo lường trí tuệ trẻ thơ.

Hãy nhớ lại ngày đầu con đi học. Đứa trẻ ấy từng nhìn một chiếc hộp giấy ra một con tàu vũ trụ, nhìn một vũng nước mưa ra cả một đại dương bao la. Nhưng sau khi lớn dần, chiếc hộp chỉ còn là cái hộp, và những câu hỏi “Tại sao?” lém lỉnh dần bị thay thế bằng sự im lặng cam chịu vì sợ sai, sợ bị điểm thấp, sợ khác biệt.

KHOA HỌC NÃO BỘ GIÚP TA HIỂU GÌ VỀ CON?

Trong những năm đầu đời, não trẻ hoạt động theo cơ chế Tư duy Phân kỳ (Divergent Thinking) – khả năng nhìn thấy vô số đáp án cho một vấn đề. Đó chính là bản năng của thiên tài.

Quy trình sáng tạo vốn như một cái phễu. Bước đầu tiên là “mở phễu” bằng tư duy phân kỳ để tuôn trào mọi ý tưởng đột phá. Sau đó mới cần đến Tư duy Hội tụ (Convergent Thinking) để sàng lọc và tìm giải pháp tối ưu. Thiếu đi bước “mở”, con người chỉ còn là những cỗ máy lặp lại.

Nhưng khi trẻ bị dạy rằng mọi câu hỏi chỉ có một đáp án đúng duy nhất nằm ở cuối sách giáo khoa. Trẻ được nói để tin rằng “đám đông mới là an toàn”. Mỗi khi con định thử một cách mới, hệ thống đánh giá sẽ kích hoạt nỗi sợ trong hệ thần kinh, khiến trí sáng tạo của trẻ tự “đóng băng” để bảo vệ bản thân khỏi sự chỉ trích.

Khi đó, vùng vỏ đại não trước trán bắt đầu kiểm soát quá chặt chẽ, hình thành cơ chế “tự biên tập” khắc nghiệt. Những ý tưởng thiên tài bị dập tắt ngay từ khi mới hình thành vì nỗi sợ ánh nhìn của đám đông.

Sai lầm không nằm ở việc dạy con logic, mà nằm ở việc chúng ta dùng logic quá sớm để bóp nghẹt sự tự do của tư duy.

ĐỂ BẢO VỆ “TỐ CHẤT THIÊN TÀI” TRONG CON, ĐÂY LÀ CÁCH CHA MẸ NÊN LÀM:

Nguyên tắc “Trì hoãn sự phán xét”

Khi con nói một điều gì đó phi thực tế như “Mẹ ơi, con muốn xây nhà trên đám mây”, phản xạ của chúng ta thường là dập tắt ngay bằng logic: “Mây là hơi nước, không xây nhà được đâu con”.

• Hãy thay đổi: Hãy cho Tư duy Phân kỳ của con một khoảng thở. Hãy hỏi: “Ồ, nếu xây trên đó thì con sẽ đi chuyển bằng cách nào?” hay “Nhà trên mây sẽ có màu gì nhỉ?”.
• Hãy để những ý tưởng lạ lùng được “sống” và phát triển cùng nhau ít nhất vài phút trước khi để trẻ dùng logic để mổ xẻ chúng.

Biến câu hỏi “Tại sao?” thành một cuộc thám hiểm

Chúng ta thường mệt mỏi với 100 câu hỏi mỗi ngày của trẻ và trả lời qua loa cho xong chuyện. Nhưng mỗi câu hỏi “Tại sao?” chính là một lần não bộ con đang cố gắng phá vỡ các giới hạn thông thường.

• Lời khuyên: Thay vì đưa ngay đáp án đúng ngay, hãy thách thức con bằng một câu hỏi ngược: “Con đoán xem chuyện gì sẽ xảy ra nếu…?”.
• Trẻ em không cần một người thầy biết hết mọi thứ, con cần một người bạn đồng hành dám cùng con đi tìm những câu trả lời “không có trong sách giáo khoa”.

Coi trọng “Quá trình thử sai” hơn là “Đáp án đúng”

Hệ thống giáo dục đã dạy con cách sợ sai. Nếu cha mẹ cũng chỉ khen ngợi khi con làm “đúng mẫu”, con sẽ dần thu mình lại trong vùng an toàn và đánh mất bản năng đột phá.

• Lời khuyên: Khi con giải một bài toán bằng cách kỳ lạ, hoặc lắp ráp một món đồ chơi “chẳng giống ai”, hãy khen ngợi phương pháp của con thay vì kết quả.
• Sáng tạo là cho phép bản thân mắc sai lầm. Nghệ thuật là biết cái nào nên giữ lại.

Nghịch lý lớn nhất của cha mẹ là cố mài giũa con thành một viên kim cương hoàn hảo bằng khuôn mẫu của điểm số, để rồi vô tình dập tắt đi ánh sáng rực rỡ khiến con đặc biệt, và kéo con chìm vào bóng tối của một ‘đám đông’ giống hệt nhau.

Để kết tôi mượn lời của Nhà Thiên Tài Vật Lý Albert Einstein:

“Logic đưa con bạn đi từ A đến B. Sự tưởng tượng đưa con bạn đi khắp mọi nơi.”

Note
Vint, L. Fresh Thinking Drives Creativity & Innovation. 2005. Journal of the Queensland Society for Information Technology in Education